Անգլերենի թեստ ամսի 28

Վարժություն 1. Լրացրու բացերը (Present Simple):

  1. My mother works (work) in a hospital.
  2. We visited (visit) our grandparents every weekend.
  3. My best friend has (have) two brothers.
  4. They lived (live) in a big house.
  5. I liked (like) spending time with my family.

Վարժություն 2. Պատասխանի՛ր հարցերին (5–6 բառով):

  1. What does your family usually do on Sundays?
    • My femaily usually go visit grendma.
  2. Who is your best friend and why?
    • My best friend is emil because she is veri good friend she veri good lisens and qaend .
  3. How often do you see your cousins?
    • 1 dya on yere

2. Daily Routine

Վարժություն 3. Դիր նախադասությունները ճիշտ հաջորդականությամբ.

A. have / breakfast / I / usually / at 8:00

l usuall have breakast at 8:00
B. school / we / go / to / by bus

we go to school by bus ,
C. homework / does / her / she / in the afternoon

in the afternoon she does her homerwork

Վարժություն 4. Գրիր 5 նախադասություն՝ օգտագործելով “always, usually, sometimes, never”:

alweys she go to school by bus ,

she does usualle eat at 12:00

l sometend go to scgool at 9:00

l never go to school tday .


3. Food and Health

Վարժություն 5. Ընտրիր ճիշտ տարբերակը:

  1. I eat / eats / eating apples every day.
    • l eating apples every day
  2. She doesn’t like / don’t like milk.
    • She doesn’t like milk
  3. Are / Is carrots healthy?
    • Are carrots healthy?
  4. They is / are hungry.
    • They are hungry

Վարժություն 6. Գրիր քո առողջ մենյուն (5 նախադասություն):

Օրինակ՝ For breakfast, I eat…


4. School and Education

Վարժություն 7. Տվյալ բառերով կազմիր հարցեր.

  1. you / do / what / study?
    • do you what study?
  2. your teacher / name / what / is?
    • is what your teacher name?
  3. like / you / do / math?
    • do you like math?

Վարժություն 8. Նկարագրիր քո դասարանը (5 նախադասություն):

Օգտագործիր՝ There is / There are։


5. Free Time and Hobbies

Վարժություն 9. Ընտրիր և շարադրա 5 նախադասություն՝ քո սիրելի զբաղմունքի մասին.

Բառեր՝ play, go, watch, read, draw, ride, listen։

l like riding it is interesting and l like slimeng.

Վարժություն 10. Համեմատիր երկու զբաղմունք (using “but”, “and”):

Օրինակ՝ I like drawing but I don’t like swimming.


6. Past Simple (հիմնական ակցիաներ)

Վարժություն 11. Լրացրու բացերը՝ օգտագործելով անցյալ ժամանակը:

  1. Yesterday I visited (visit) my grandmother.
  2. We played (play) football after school.
  3. My sister watches (watch) a movie.
  4. They walk (walk) to the park.

Վարժություն 12. Գրիր 4 նախադասություն՝ ինչ արեցիր երեկ:

I went to school yesterday, came home, had breakfast, ate some bread, wrote some homework, came back to the yard and went to sleep.

ինքնաստուգում նոյեմբեր


Կետերի փոխարեն գրի՛ր
յա, իա, եա։ 3
Հեք….թ, ակաց…., բամ…., այծ….մ, էներգ…., Անդր….ս, եղ….մ, էքսկուրս…., խավ….ր, կղզ….կ, Սուք….ս, կր…., միլ….րդ, վայրկ….ն, Բեն….մին, մում…., Սիս….ն, փաս….ն, միմ….նց, Արաքս…., դաստ….րակ, լ….րդ, քիմ…., օվկ….նոս, անց….լ, Վիկտոր․․․․(անուն), Աս․․․(աշխարհամաս), Սոֆ․․․(անուն), Սոֆ․․․(քաղաքի անուն), Անան…., Եղ…., Եղ….զար, Երեմ…., հեծ….լ,  Մար….մ, Ամալ…., Վիկտոր․․․ (ջրվեժ), Օֆել….։ 

Հեքիաթ, ակացիա, բամիա, այծյամ, էներգիա, Անդրեաս, եղյամ, էքսկուրսիա, խավիար, կղզյակ, Սուքիաս, կրիա, միլիարդ, վայրկյան, Բենիամին, մումիա, Սիսիան, փասիան, միմյանց, Արաքսյա, դաստիարակ, լյարդ, քիմիա, օվկիանոս, անցյալ, Վիկտորյա(անուն), Ասիա(աշխարհամաս), Սոֆյա(անուն), Սոֆիա(քաղաքի անուն), Անանիա, Եղիա., Եղիազար, Երեմիա, հեծյալ, Մարիամ, Ամալյա, Վիկտորիա (ջրվեժ), Օֆելյա։

Ըստ անհրաժեշտության գրի՛ր յ տառը։ 2
Կա….ուն, հա….ելի, Միքա….ել, զրո….ական, է….ություն, նա….ել, վա….ելել, գա….իսոն, է….ակ, ատամնաբու….ժ, Ռաֆա….ել, մի….այն, պո….եմ, պո….ետ, մի….ասին, հի….անալ, թե….ել, խնա….ել, հի….անալ, որդի….ական։

Կայուն, հայելի, Միքայել, զրոյական, էություն, նայել, վայելել, գայիսոն, էակ, ատամնաբույժ, Ռաֆայել, միայն, պոեմ, պոետ, միասին, հիանալ, թեյել, խնայել, հիանալ, որդիական։

Գրի՛ր, թե տրված բառերի  մեջ ինչ հնչյունափոխություն  է կատարվել։ 1

Բազմաթիվ, գունավոր, վայրկենապես, լուսավոր, մտնել, գնդակ, կապտաչյա, ուրվական, ձվախաղ, սիրային, հիսնամյա, լրաբեր


Բազմաթիվ-ու-ն

գունավոր-ույ-ու

վայրկենապես-յա երկհնյչյունը դարձել է ե

լուսավոր-ույ-ու

մտնել-ու-ն դարձել է գաղտնավանկի ը

գնդակ-ու-ն դարձել է գաղտնավանկի ը

կապտաչյա-ույ երկհնչյունը սղվել է

ուրվական-ու-ն դարձել է վ

ձվախաղ-ու-ն դարձել է վ

սիրային-ե-ն դարձել է ի

հիսնամյա-ու-ն սղվել է

լրաբեր-ու-ն դարձել է գաղտնավանկի ը
Ընդգծի’ր բարդ բառերը
: 1
Մեծամիտ, խաղային, խաղընկեր, ջերմագին , գլխագին, գեղեցկագույն, նարնջագույն, նվազագույն, լուսամուտ, երեսնամյա, հացթուխ։

Ընդգծի’ր բարդածանցավոր բառերը:1
Երեսնամյա, Ամանոր,  ամենօրյա, հայրենիք, հայրենագրտություն, ամանորյա,   գործարանատեր, բանակային,  ավտոկայան, անհուսություն,  երեսսրբիչ, սեղանատամ, գրչատուփ, ծաղկաման

Յուրաքանչյուր շարքից անգութ բառին երկուական հոմանիշ առանձնացրո՛ւ:1
ա) Դշխո, դժխեմ, թխկի, թավալգլոր, դաժան, բիլ
բ) Լուրթ, դժնի, ոսկեզօծ, պղտոր, անագորույն,լաջվարդ
գ) Գողտրիկ, անսիրտ, խորշակ, արդար, տարերք, բիրտ:

ա) Դշխո, դժխեմ, թխկի, թավալգլոր, դաժան, բիլ

Ո՞ր դարձվածքի իմաստն է սխալ բացատրված:1

Լուն ուղտ շինել- չափազանցնել
գլուխ տալ-հեռանալ
սիրտը դող ընկնել -վախենալ
խելք խելքի տալ- միասին գործել, մտածել
բերանը բաց մնալ- զարմանալ, ապշել


Ամբողջ թվերի բազմապատկումը

  1. (-22)-14-(-22)+14= 0
  2. -7-(-3)= -4
  3. 5+(-4)+(-7)+2= -6
  4. -23-10= -33
  5. -4-5+(-4)+5= -8
  6. -56+(-44)+54=-46
  7. (-13)x(-10)+(-120)= -250
  8. 14 · (–5) · (–7)=+490
  9. (–1) · (–1) · (–8)= -8
  10. (–8) · (–4) · 3=+96
  11. (–15) · 17 · (–2)=+510

2.Համեմատման նշաններից ո՞րը պետք է դնել աստղանիշի փոխարեն, որպեսզի ստացվի ճիշտ համեմատում.

 ա) (–4) · (–5) >0,

 դ) 2 · 3 < (–4) · (–2)

 բ) (–8) · 5 < 0

 ե) 2 · (–20) = (–10) · 4

 գ) 7 · (–3) < (–2) · (–1)

 զ) (–12) · (–2) > 5 · (–1)

3.Հաշվե՛ք. ա) | – 4 – *|, եթե աստղանիշի փոխարեն գրված լինի –3 թիվը,

| – 4 – 3| =7

 բ) |5 – * – 8|, եթե աստղանիշի փոխարեն գրվի –9 թիվը,

|5 – 9– 8| = 12

 գ) |* – 2| + |* – (–1)|, եթե աստղանիշի փոխարեն գրվի 6 թիվը։

|6 – 2| + |6 – (–1)|, = 11

4.ա) 55 – 6 + 7 – 4 – 19= 33

 գ) –81 + 96 – 34 + 52 – 17=-50

 բ) –72 + 8 – 11 + 18 – 25= –82.

 դ) –19 + 24 – 50 + 31 – 62=–45

5.Քանի՞ մետր է միատեսակ գործվածքի երկու կտորներից յուրաքանչյուրի երկարությունը, եթե առաջին կտորը, որում երկրորդից 16 մ-ով ավելի գործվածք կա, արժե 168000 դրամ, իսկ երկրորդը՝ 120000 դրամ։

168000 -120000 =48000

48000:16 =3000

168000:3000 =56

120.000 :3000 = 40

6.Գտե՛ք այն թիվը, որի` 

ա) 3 %-ը հավասար է 60-ի, =2000

 գ) 20 %-ը հավասար է 53-ի, = 265

բ) 17 %-ը հավասար է 340-ի, = 2000

դ) 2 %-ը հավասար է 37-ի: = 1850

Քիմիական տարրեր, քիմիական նշաններ: Պարզ և բարդ նյութեր

Ո՞րն է նյութի փոքրագույն մասնիկը։
Այս հարցին պատասխանելու համար մի պահ մեզ պատկերացնենք «Կոնստրուկտորների աշխարհում»։ Կոնստրուկտորը տարբեր առարկաների հավաքման և մոդելավորման համար նախատեսված մասերի հավաքածու է։ Կոնստրուկտորի մասերից հավաքենք տնակ։ Ակնհայտ է, որ տնակի չափերը շատ ավելի մեծ են, քան այն մասերի չափերը, որոնցից հավաքեցինք տնակը: Որքան էլ տնակի մասերի չափերը փոքր են,
մենք դրանք տեսնում ենք։ Ամբողջացված մարմինը (տնակը) պայմանականորեն անվանենք նյութ։ Ստացվում է, որ նյութը կազմված է մասերից։ Նյութը կազմող «մասերը» քիմիայում անվանում են կառուցվածքային մասնիկներ: Ի տարբերություն կոնստրուկտորի մասերի՝ նյութի կառուցվածքային մասնիկներն անզեն աչքով անտեսանելի են իրենց փոքր չափերի (զանգվածի) պատճառով։
Դեռևս 2500 տարի առաջ հին հույն փիլիսոփա Դեմոկրիտոսը ենթադրել է, որ նյութերը կազմված են մանրագույն, անտեսանելի մասնիկներից: Նա դրանք անվանել է ատոմներ: Ատոմ բառը ծագել է հին հունարեն ἄτομος (ատոմոս) բառից, որը թարգմանաբար նշանակում է անբաժանելի։

Մասերը, որոնցից հավաքեցինք նյութը   (տնակը), պայմանականորեն անվանենք ատոմներ։ Մենք գիտենք, որ քիմիական  երևույթների (ռեակցիաների) ժամանակ   առաջանում են նոր նյութեր։  Մոդելավորենք քիմիական ռեակցիան  (տնակից ամրոցի ստացում): Քանդենք մեր  հավաքած նյութը (տնակը) և նրա մասերից   հավաքենք նոր նյութ (ամրոց)։ Նոր  ստացված նյութում (ամրոցում) ատոմների  (մասերի) տեսակը (ձև, չափ, գույն) չի փոխվում: Ստացվում է, որ քիմիական ռեակցիաների ժամանակ ատոմները չեն բաժանվում։

Ատոմը նյութի փոքրագույն, քիմիապես անբաժանելի մասնիկն է։
Քիմիական ռեակցիաների (երևույթների) ժամանակ ատոմները   չեն անհետանում, և նոր ատոմներ չեն առաջանում։ Դրանք անցնում են մի նյութից մյուսը։
Քիմիայի, ֆիզիկայի, կենսաբանության դասերին նյութերի մասին   խոսելիս օգտագործելու եք նաև քիմիական տարր հասկացությունը։

Մեկ քիմիական տարրի ատոմներից կազմված նյութերը կոչվում են պարզ:
Օրինակ՝ ազոտը, թթվածինը, ծծումբը, երկաթը, պղինձը, ոսկին պարզ նյութեր են, քանի որ կազմված են համապատասխանաբար միայն ազոտ, թթվածին, ծծումբ, երկաթ, պղինձ, ոսկի տարրերի ատոմներից: Ինչպես տեսնում եք՝ պարզ նյութի անվանումը սովորաբար (բայց ոչ միշտ) համընկնում է տարրի անվանման հետ:
Պարզ նյութերի մեջ տարբերում են մետաղներ և ոչ մետաղներ: Ձեզ հայտնի են մեծ թվով մետաղներ՝ երկաթը, ալյումինը, պղինձը, կապարը, արծաթը, ոսկին և այլն:
Մետաղները կարելի է տարբերել ոչ մետաղներից իրենց ընդհանուր հատկություններով: Այսպես՝ մետաղները սովորական պայմաններում պինդ նյութեր են (բացառությամբ սնդիկի, որը հեղուկ է): Մետաղները լավ ջերմաէլեկտրահաղորդիչներ են: Պղնձից, ալյումինից, արծաթից, ոսկուց պատրաստում են հաղորդալարեր: Դրանք պլաստիկ են՝ մաքուր մետաղից պատրաստած ձողը հնարավոր է «ծեծել», դարձնել թիթեղ: Մաքուր վիճա­կում մետաղները սովորաբար փայլուն են:
Ոչ  մետաղների մեջ կան ինչպես պինդ (ծծումբ, ածխածին, ֆոսֆոր), այնպես էլ՝ հեղուկ (բրոմ) և գազային (ազոտ, ջրածին, թթվածին) նյութեր: Պինդ ոչ մետաղները սովորաբար պլաստիկ չեն, դրանք փխրուն են: Ոչ մետաղներն էլեկտրական հոսանք չեն հաղորդում (բացառություն է ածխածինը), վատ ջերմահաղորդիչներ են:
Հայտնի է ատոմների 120 տեսակ: Այդ տեսակներն անվանում են քիմիական տարրեր կամ էլեմենտներ: Քիմիական տարրերից յուրաքանչյուրն ունի իր անվանումը:
Մեկից ավելի քիմիական տարրերի ատոմներից կազմված նյութերը կոչվում են բարդ:
Օրինակ՝ ածխաթթու գազը կամ ջուրը բարդ նյութեր են: Առաջինը կազմված է ածխածին և թթվածին, երկրորդը՝ ջրածին և թթվածին տարրե­րի ատոմներից:
Բարդ նյութերն այլ կերպ անվանում են քիմիական միացություններ:
Քիմիական տարրերի ատոմները քիմիական փոխազդեցությունների ընթացքում չեն անհետանում, մեկ միացությունից կարող են մի այլ միացու­թյան բաղադրության մեջ անցնել:
Ամեն քիմիական տարր ունի իր նշանը և անվանումը: Քիմիական տարրի անվանումը տարբեր լեզուներով կարող է տարբեր հնչել: Լատինե­րեն «ferrum», անգլերեն «iron», ռուսերեն «железо», հայերեն «երկաթ»՝ դրանք նույն տարրի անվանումներն են: Որպես քիմիական տարրի նշան՝ ընդունվում է լատիներեն անվանման սկզբնատառը (գլխատառով գրված): Նույն տառով սկսվող տարրերի նշաններն իրարից տարբերելու համար՝ մեկից բացի մյուս տարրերի անվանման առաջին տառից հետո փոքրատառով գրվում է նաև հաջորդ տառերից որևէ մեկը: Օրինակ՝ կալցիումը (լատ.՝ Calcium) նշանակվում է Ca, կադմիումը (լատ.՝ Cadmium)՝ Cd, իսկ քլորը (լատ.՝ Chlorum)՝ Cl: Ստորև աղյուսակում ներկայացված են որոշ քիմիական տարրերի անվանումներ՝ համապատասխան լատինատառ նշաններով և արտասանությամբ:
Բնության մեջ գոյություն ունեն ատոմների տարբեր տեսակներ, որոնք զանազանվում են իրենց զանգվածով, չափերով, միջուկի կառուցվածքով:
Ներկայումս հայտնի է 120 քիմիական տարր: Դրանցից վերջին մի քանիսի հայտնագործման մեջ մեծ է մեր հայրենակից, Ռուսաստանի գի­տությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, պրոֆեսոր Յուրի Հովհաննիս­յանի դերը: Տարրերի ատոմները միանում են նույն կամ այլ տարրի ատոմներին՝ առաջացնելով պարզ և բարդ նյութեր:

Քիմիական տարրըՔիմիական նշանըԱրտասանությունը
ԱզոտNէն
ԱլյումինAlալյումին
ՋրածինHհաշ
ԹթվածինOо
ԵրկաթFeֆեռում
ՊղինձCuկուպրում
ԱրծաթAgարգենտում
ՈսկիAuաուրում
ԿապարPbպլումբում
ՑինկZnցինկ
ԱծխածինCց
ԾծումբSէս
ՖոսֆորPպե
ՔլորClքլոր
ԲրոմBrբրոմ
սիլիցիումSiսիլիցիում

Հարցեր

  1. Ինչո՞վ են տարբերվում պարզ և բարդ նյութերը։
    • Պարզ նյութը կազմված է մեկ տարրից, բարդ նյութը՝ մի քանի տարրերից։
  2. Ի՞նչ հատկություններով կարելի է տարբերել մետաղը ոչ մետաղից:
    • Պարզ՝ 1 տարրից, բարդ՝ մի քանի տարրերից։
  3. Ի՞նչ է քիմիական տարրը:
    • Քիմիական տարրը նույն տեսակի ատոմների հավաքածու է։
  4. Ներկայացրո՛ւ երկու քիմիական տարրի անվանումների ստեղծման պատմությունը:
    • Օրինակ՝
    • Օքսիգեն – անունը գալիս է հունարենից՝ «թթու ստեղծող»։
    • Նատրիում – եկել է լատիներեն «sodanum»՝ բուժիչ նյութի անունից։

Ամբողչ թվերի բազմապատկում

Տարբեր նշաններ ունեցող երկու ամբողջ թվերի արտադրյալը բացասական ամբողջ թիվ է, որի բացարձակ արժեքը հավասար է արտադրիչների բացարձակ արժեքների արտադրյալին։ 

Օրինակ

(–6) · (+3) = –((+6) · (+3)) = –(6 · 3) = –18

Հիմա պարզենք, թե ինչի հավասար պիտի լինի երկու բացասական թվերի արտադրյալը։

(–9) · (–11) = –(+9) · (–11) = –(–99) = +99

Միևնույն նշանն ունեցող երկու ամբողջ թվերի արտադրյալը դրական ամբողջ թիվ է, որի բացարձակ արժեքը հավասար է արտադրիչների բացարձակ արժեքների արտադրյալին։

Առաջադրանքներ

1. Հաշվե՛ք.

 ա) (–3) · (–7)=21

 գ) (–1) · (–20)=20

 ե) (–8) · ( –9)= 72

 բ) (+3) · (+4)= 12

դ) (+8) · (+5)= 40

զ) (+11) · (+15)= 165

2. Հաշվե՛ք.

ա) (–8) · (+16)= – 128

գ) (+17) · (–4)= – 68

ե) (–1) · (+1)= -1

է) (+20) · (–18)= – 360

բ) (–7) · (+5)= -35

դ) (+21) · (–6)= – 126

զ) (–1) · (+7)= – 7

ը) (+15) · (–60)= – 900

3. Կատարե՛ք ամբողջ թվերի բազմապատկում. 

ա) (–4) · (–5)= 20

գ) (+32) · (–6)= – 192

 ե) (+1) · (+23)= + 23

 է) (–19) · (+7)= – 133

4.Ի՞նչ թիվ պետք է գրել աստղանիշի փոխարեն, որպեսզի ստացվի հավասարություն.

ա) -27 ։ 3 = –7

գ) +2 ։ (–8) = –6

ե) (–2) ։ (–20) =+18

5.Ինչի՞ է հավասար ամենամեծ բացասական ամբողջ թվի և ամենափոքր դրական ամբողջ թվի տարբերությունը։ 

-1 +1 = -2

6.Բանվորը պատրաստեց 60 մանրակ՝ այդպիսով աշխատանքը կատարելով 120 %-ով։ Քանի՞ մանրակ պիտի պատրաստեր բանվորը։

60 x 100 = 6000

6000 : 120 = 50

8.Կատարե՛ք գործողությունները. 

ա) (+3) · (–8) + (–6) · (+2) – (–4) · (–7)= –64

 բ) (–13) · (–6) – (+4) · (+18) – (–5) · (+20)= –2

գ) (–25) · (+4) – (+100) · (–1) + (+4) · (–40)= –160

7.Խանութ բերեցին երկու արկղ սառեցրած ձուկ, ընդ որում առաջին արկղում 15 կգ-ով ավելի ձուկ կար, քան երկրորդում: Առաջին արկղն արժեր 90000 դրամ, երկրորդը` 60000 դրամ: Քանի՞ կիլոգրամ ձուկ կար յուրաքանչյուր արկղում:

  • Առաջին արկղ՝ 45 կգ
  • Երկրորդ արկղ՝ 30 կգ

7. Հետևյալ թվերը ներկայացրե՛ք երկու արտադրիչների արտադրյալի տեսքով, որոնցից գոնե մեկը բացասական թիվ է. 

–40 = –5 × 8

32 = –8

–90 = –10

 0=0

–12 = –3 × 4

9 = (–3) × (–3)

9.Քաղաքից դուրս եկավ մի մեքենա, որի արագությունը 80 կմ/ժ էր։ հետո նրա հետևից շարժվեց մեկ ուրիշ մեքենա, որի արագությունը 90 կմ/ժ էր։ Քաղաքից դուրս գալուց ինչքա՞ն ժամանակ անց երկրորդ մեքենան առաջինից 20 կմ առաջ անցած կլինի։

2 ժամ անց

Գործնական քերականություն․ Առաջադրանք 8

  1. Տրված բառերն ըստ հոմանիշության բաժանի՛ր հինգ խմբի: 

Խոշոր -ահռելի մեծ աժդահա հսկա վիթխառի

երկրեսանի – կեղծավոր երեսպաշտ շողոքորթ

առատ – պտղաբեր արգավբերի դեղուն բերրի բարեբեր

մեծահնրջակ- նշանավոր հանրածանոթ երևելի ականավոր հանրաժանաչ անվանի

չալպտուրիկ- խայտաբղետ

76. Տրված բառերն ըստ հոմանիշության բաժանի՛ր հինգ խմբի: 

դժբախտ-թշվառ անբախտ չարաբախտ ապերջանիկ տարաբախտ

հին -հնամեն հնորյ հինավուրց վաղեմի հնավուրց

փնթփնթան – դժգոհ դժկամ

անկայուն – երեյուն – անհաստատ , խախուտ դողդոջունմ

տոկուն – դիմացկուն , պինդ ամուր

77. Տրված բառերն ըստ հոմանիշության բաժանի՛ր հինգ խմբի: 

շրջել – շրջագայել թափառեր պտտել

խորհրդածել- մտածել մտորել մտմտալ խորհել

կոխոպտել – գողանալ հափշտակել թալանելգռփել

ցնորվել -խելագարցնդել հիմարանալվել ցնդել հիմարանալ գճվել

հեկեկալ- հեծկլտալ ողպա լալա

78. Սխալ կամ ոչ տեղին գործածված բառերը գտի՛ր և փոխարինի՛ր հարմար հոմանիշներով: 

  • Նրան աշխատանքից հեռացրեցին , որովհետև անպատասխանատու էր ու ցրված: 
  • Մատիտներիդ մեջ կապույտի բոլոր երանգներ կա՞ն: 
  • Ծանոթիս այդպես էլ չգտա հոծ բազմության մեջ: 
  • Ընկերները երկու օր առաջ էին վիճել ու հաշտվելու փորձեր էին անում: 
  • առատ խոստումներ տվեց ու գնաց: 
    • Ավելորդ բառերը գտի՛ր և նախադասություններից հանի՛ր: 
  • դարձյալ այդ մասի՞ն ես խոսում: 
  • Ամբողջ ճանապարհը քայլեցի: 
  • Դու արդեն ես վերադարձել: 
  • Կարմիր գույնի ծաղիկներ հավաքեցինք: 
  • Կրկին ասում եմ քեզ: 
  • առաջին հերթին այս գործը պիտի լինի: 
  • Քեզ մի մարդ էր հարցնում: 
  • Կարելի՞ է  զանգել: 
  • Ուրիշ մարդիկ ավելի լավ կհասկանային: 

Հականիշներ 

79. Գրի՛ր տրված բառերի նույնարմատ հականիշները: 

Օրինակ՝ 

կարևոր — անկարևոր, 

ընդմիջումներով — անընդմեջ: 

Գեղեցիկ, – անգեղ

 հաճելի,- տհաճ

մարդկային, – անմարդկային

 գիտուն, -անգետ

 դուրեկան, – անդուր

 ուշադիր, անուշադիր

 արժանի -անառժան

 թևավոր, անթև

 ախորժելի, -անախորժ

գունեղ, – անգույն

 բնական – անբնական

 խելոք – անխելք

 կարևոր, – անկարեվոր

լուրջ, – լուրջ

 տեղյակ,- անտեխյակ

 լուսավոր,- անլույս

 գերակշռել, -թերակշրել

 խոսուն,  – անխոս

80. Առածները լրացրո՛ւ ընդգծված բառերի հականիշներով: 

Չկա չարիք առանց բարիք  

Ջրի բերածը ջուրը կտանի։ 

Տերովին տերն է պահել,անտերին գայլն է կերել: 

Մտնելուց առաջ միտք արա, թե ոնց դուրս

Ինչքան գետնի երեսն է, յոթ էնքան գետնի տակն է: 

Նույնանուններ 

81.Փակագծերում տրված բառերից մեկն ընտրի՛ր ու պահանջվող ձևով գրի՛ր կետերի փոխարեն: Ինչպիսի՞բառեր ստացվեցին: 

նկարի շունը շատ նման էր մեր Բողարին: (Նկար, նկարել) 

Եթե աղջկաս համար ծաղիկներ նկարել, աղջիկս շատ կուրախանա: (Նկար, նկարել) 

Որ գանձը թաղի ծառի տակ ու գնա, հետո կգտնի՞: (Թաղել, թաղ) 

Մեր թախի տղաներն ամենաճարպիկն են: (Թաղել, թաղ) 

Ի՛նչ էլ շահի, կուրախանա: (Շահ, շահել) 

Դերձակի հետ շահ ծառաները մտան: (Շահ, շահել) 

բժշկի դուստրն է ընկերուհիս: (Բժիշկ, բժշկել) 

Հիվանդին մայրդ թող բժկի: (Բժիշկ, բժշկել) 

82. Տրված նույնանուն բառերով կազմի՛ր նախադասություններ: 

Օրինակ՝ 

Վանեցի: — Ինձանից հեռու վանեցի վախը: 

Վանեցի մի տատ ունեմ: 

Մարտ – ղինվորներ դուռս եկան մառտին, մառտ գիժ ամիս է ։

 կետ – օվկիանաոս լոխում էին հսկա կետեր , նա պայմանագրի կետերից մեկ խախտեց

շահ – նա ամենտեղ շահ է գտնում , բոլոր գլուխ տվեցին շահին

այր:  – այրու ձին շարժվեց աչ , այրու մեժ ավելի տաք է ։

83. Նախադասության մեջ փակագծերում դրված բառերից ո՞րն է գործածված, ընդգծի՛ր: 

Ասել էի, որ տուն վարձեր ու իր իրերը տաներ: (Վարձել, վարձ) 

Ուզածդ շատ բարձր վարձ էր, դրա համար էլ տղան հեռացավ: (Վարձել, վարձ

Հիվանդի գլուխը կապեր ու գնար բժշկի հետևից: (Կապել, կապ) 

Այսքան ամուր կապեր քանդելը հեշտ գործ չէ: (Կապել, կապ

Աղջիկը բարալիկ ծամեր ուներ: (Ծամել, ծամ

Դեղը պիտի ծամեր ու կուլ տար: (Ծամել, ծամ) 

Պարգ է, որ այդքանից հետո պիտի կտուրը կաթեր: (Կաթել, կաթ) 

Ամանում այծի կաթ էր: (Կաթել, կաթ

84.Փակագծերում տրված բառերից եկն ընտրի՛ր ու պահանջվող ձևով գրի՛ր հարցում արտահայտող բառի փոխարեն: 

Զարդասեղանին ինչե՞ր էին դրված: (Սանր, սանրել)

Զարդասեղանին սանրեր էին դրած։ 

Թե մազերը ի՞նչ աներ ու լվացվեր, կտեսնեիք, որ սիրուն երեխա է: (Սանր, սանրել) 

Թե մազեր ինչքանել սանրեր կտեսնեիք, որ սիրուն երեխա է:

Նվերը մի գեղեցիկ ի՞նչ էր: (Սանր, սանրել) 

Նվեր մի գեղեցիկ սանր էր ։

Նա մի շատ բարի ո՞վ էր: (Կախարդել, կախարդ) 

Նա մի շատ բարի կախորդ էր ։

Եթե իրոք ի՞նչ աներ, մուկ կդառնայիր: (Կախարդել, կախարդ) 

Եթե իրոժ կախարդեր հիմա մուկ կդառնար։

եթե նա իրոգ Եկողն ամենաչար ո՞վ էր: (Կախարդել, կախարդ) 

եկող ամենա չար կախարդն եր։

Հավաքվեցին չար ու բարի ովքե՞ր: (Կախարդել, կախարդ) 

Հավաքվեցին չար ու բարի կախարդներ ։

Պատին մի աղջկա ի՞նչ էր կախված: (Նկարել, նկար) 

Պատին մի աղջկա նկար եր կախված։

Սիրով որ ի՞նչ աներ, նկարը սիրուն կստացվեր: (Նկարել, նկար) 

սիրով նկարեր նկար սիրուն կստացվեր ։

Դարձվածքներ 

85. Ընդգծված դարձվածքները փոխարինի՛ր հոմանիշ բառերով: 

Փարիզից Վարշավա թռչելիս լեհ կինոդերասան Ցիբուլսկու աչքով ընկավ, որ կողքի ուղևորը վախեցած նստած եր : Նա փորձեց հարևանին հանգցտացներ

— Մեր օրերում ինքնաթիռով թռչելը սովորական բան է,- ասաց,- նույնիսկ ավտոմեքենան ավելի վտանգավոր է: Էս քանի օրը բարեկամներիցս մեկի մեքենայի գլխին ինքնաթիռ ընկավ: 

86. Տրված դարձվածքներն արտահայտի՛ր մեկական բառերով: 

Պատի ծեփ դառնալ,  – գունատվել

պայման կապել, – պայմանավորվել

 քիթը կախել -տխրել

բերանը բաց մնալ, – զարմանալ

իրեն պատեպատ տալ  -նեղսրտել

87.Տրված արտահայտություններից յուրաքանչյուրով երկու նախադասություն կազմի՛ր՝ մի դեպքում դրանք գործածելով ուղիղ իմաստով, մյուս դեպքում՝ որպես դարձվածք: 

Մատը մտցնել բզեզի բույնը, – մատ կկծի ,խորորդ եմ տալիս Մատը մտցնել բզեզի բույնը  լեզու առնել, – շուկայիս առանք մի կիլո լեզու , վեռչերս լեզու ես տալի ինչվոր 

մատը կծել, – ես նրա մատ կծեցի ,

 ոսկոր ու կաշի դառնալ, -եղբայրս այնքան եր նիհարել եր որ ոսկոռ ու կաշի դառձավ

 գլուխը յուղել,  -գլուխս մի յուղի , ես գլխիս յուխ եի քսում

մատից փուշ հանել, – ամբողջ կանքում ինչքան փուշ ես հանեցի , փուշ հանեսի մատիցս

գլխին քար գցել: – ես աշխատանքիս վա քար քցեցի , փողոցում նրա գլխելքին քար եր ընկե

Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն բնակատեղիները

Մենք գիտենք, որ հնագույն մարդիկ ապրում են երկրագնդի տարբեր վայրերում։ Հնագիտական բնակատեղիներ են հայտնաբերվել Եվրոպայում, Աֆրիկայում, Ասիայում, Ավստրալիայում։ Հնագիտական բազմաթիվ վայրեր կան նաև Հայաստանում։ Հատկապես հայտնի են Արցախում (Ազոխի ) և Արագածոտն մարզում (Արտին լեռան) գտնվող կացարանները։ Հարյուր հազարաավոր տարիների ընթացքում զրգացել են մարդկանց աշխատելու, մտածելու և խոսելու հիմնարար հատկանիշները։ Մարդիկ հաստատուն քայլերով առաջադիմել և առաջադիմում են կյանքի ասպարեզներում։


Պորտասար

Պորտասարի առեղծվածը․ Ուրֆայի սարահարթում, որը մինչև առաջին դարը գտնվել է Մեծ Հայքի Միջագետք Հայոց նահանգի կազմում, Մասիուս լեռնաշղթայի արևմտյան կողմի բլուրներից մեկը կրում է Պորտասար անունը։ Շուրջ երեք հարյուր մետր տրամագծով այս բլուրն արտաքինից ոչնչով չէր տարբերվում մերձակա լերկ ր արևախանձ բլրակներից։ Սակայն 1995 թվականին Պորտասարում գերմանական հնագիտական ինստիտուտի արշավախմբի սկսած պեղումները գիտնականների առջև բացեցին մարդկային քաղաքակրթության մեծագույն գաղտնիքներից, Քարի դարի հանելուկներից մեկը։ Հողի բարակ շերտի տակ հնագետները հայտնաբերեցին աշխարհի ամենահին պաշտամունքային տաճարային համալիրը, որը թվագրովում է Ք․ա․ XI-X հազարամյակներով, և որը յոթ հազար տարով ավելի հին է, քան Սթոունհենջի հռչակավոր սրբարան- աստղադիտարանը կամ Ջոսերի եգիպտական բուրգը։

Շանիդար

Շանիդար․ քարեդարյան հնավայր- քարայրը Հայկական լեռնաշխարի հարավարևելյան մասում, Տավրոս և Զագրոս լեռնաշղթաների միացման վայրում, Մեծ Զավ գետի վերին հոսանքի շրջանում։
1951-1960 թվականներին պեղել է Կոլումբիայի (ԱՄՆ) համալսարանի արշավախումբը։Քարայրի առավելագույն բարձրությունը 8 մետր է, երկարությունը՝ 40 մետր։ 14 մետր հաստությամբ նստվածքներն ընդգրկում են 4 մշակութային շերտ, վերին երկուսը վերաբերում են նեոլիթին, ինչպես նաև հետագա մշակութային փուլերին, երրորդը ունի 28-26 հազար, իսկ չորրորդը՝ 100-40 հազար տարվա հնություն։ Ամերիկյան արշավախմբի պեղումների ժամանակ քարայրի ներկայիս մակերեսից 8 մետր խորությամբ հայտնաբերվել է վաղ սառցակալման շրջանի կեղև, որը գոյություն է ունեցել մոտավորապես 65․000 տարի առաջ։

Արենի

Հայ ասպիրանտ Դիանա Զարդարյանը հայտնաբերել է կաշվե կոշիկը պեղումների ընթացքում Հայաստանի հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի, ԱՄՆ-ի և Իռլանդիայի հնագետների թիմի հետ։ Կոշիկը հայտնաբերվել է մակերեսային հիմքի ներքևում, շրջված, կրով պատված շերտով, որը 45 սմ խորություն և 44-48 սմ լայնություն ուներ։ Շրջակահյքում հայտնաբերվել են այծի և եղջերուի եղջյուրներ։ Նույն տարածքում հայտնաբերվել է նաև գինի պատրաստելու ամենահին գործիքը։ Թիմի հայտնաբերումները հրապարակվեցին 2010 թվականի հունիսի 9-ին «Plos One»  ամսագրում։
Արենի առաջին կոշիկը պահվում է Հայաստանի պատմության թանգարանում։

Հարցեր և առաջադրանքներ

1․ Հայաստանի ո՞ր բնակավայրերում կան հնագիտական կացարաններ։
2․

Գործնական քերականություն. Առաջադրանք 7

1.Խմբավորի’ր բառերն ըստ հոմանիշների։ Ո՞ր բառերը հոմանիշ չունեն այս շարքում, ընդգծիր։
Նիրհել, սարսափել, տխմար, փոս, ննջել, ահաբեկվել, սրդողել, քնել, անգետ, վիրապ, մրափել, զարհուրել, բթամիտ, վախենալ, վեմ, ողորմելի, խրամատ։

Նիրհել- ննջել մրափել

սարսափել – վախենալ

ահաբեկվել – զարհուրել

տխմար- անգեթ -բթամիտ տղմար

փոս – վիրապ- վեմ -խրամատ

սրդողել

2. Տրված շարքից բառարանի օգնությամբ գտի’ր դաժան բառի հոմանիշները:

Վախկոտ, անագորույն, ամբարտավան, ժանտ, դժնի, դժկամ, դժխեմբիրտանողորմ, դժոխալուր։

3.Տրված բառացանկից առանձնացրո’ւ հականիշային զույգերը:
Գաղտնի, համեստ, միանման, տրտմալի, ստոր, շքեղ, բացահայտ, զանազան, մեծահոգի, ուրախալի։

Գաղտնի-բացահայտ

համեստ – շքեղ

միանման – զանազան

տրտմալի- ուրախալի

ստոր – մեծահոգի

4.Տրված շարքից առանձնացրո’ւ գեղեցիկ բառի հականիշները:
Մեծավուն, անշուք, չքնաղ, հասարակ, սիրուն, գեղատեսիլ, պարզ, գողտրիկ, կախարդական, չնաշխարհիկ, բարի, խորոտ։

5.Առաջին շարքի բառերի դիմաց 2-րդ շարքից ընտրիր և գրիր բացատրությունները:
հածել, հեծել, հեծկլտալ, հեծնել դեգերել, ձի նստել, տառապել, հեկեկալ

հեծնել -ձի նստել

հածել – դեգերել

հեծել – տառապել

հեծկլտալը – հեկեկալ

6.Ո՞ր դարձվածքի իմաստն է սխալ բացատրված:
բերանը ջուր առնել – չխոսել
գլխի ընկնել- հասկանալ
դանակը ոսկորին հասնել-    համբերությունը հատնել
աշխարհով մեկ լինել- ուրախանալ

7.Ընդգծի’ր պարզ բառերը:
Կռունկ
, կորյուն, հնչյուն, արձան, գեղարդբարակ, ամրակ, բողոք, ընձառյուծ, զարմիկ, դադարգալար, գովազդ, հովար, հանդարտկաղամբ, հարուստ, կորուստ, եղանակպատում։

8. Ընդգծի’ր բարդ բառերը:
Առաջին, վանահայրհախճապակիփոխըմբռնումտանուտեր, ախորժալուրտանտիկին, գլխարկ, հոգեցունց, ամենուր, հացազգի, քառասուն, ձեռնասունշքամուտքինչքան, մշտապեսորտեղ, այսօր։

9.Ընդգծի’ր մեկից ավելի ածանց ունեցող բառերը:
Անձրևորդ, համաստեղություն, անմեկնելի, երկնային, փախստական, ընդունելի, թարգմանչությունհայրենիք, հարգանք, խորհրդական, հակաօդային, ենթաշրջան, ձեռնարկություն, թերագնահատում, համադրություն, բանտարկյալ։

10.Ընդգծի’ր բարդածանցավոր բառերը:
Ձեռնտու
, վարկառու, գնդասեղ,  զրպարտիչ, ապակեպատ, գործարանատեր, բանակային, վիրակապարան,աչքաբաց, ավտոկայան, անհուսություն, տարրալուծում, լեզվաբանություն, հայազգիթռչնաբուծարան, ուրվապատկեր, բնակատեղիհեռուստացույց։

Հոմանիշներ

11. Յուրաքանչյուր շարքից քամի բառին երկուական հոմանիշ առանձնացնել:
ա) Մեգ, հողմ, թխկի, թավալգլոր, զեփյուռ, լաջվարդ
բ) Հովիկ, որթատունկ, ոսկեզօծ, պղտոր, շոգ, մրրիկ
գ) Գողտրիկ, բարկ, խորշակ, փոթորիկ, տարերք, ժխոր:

12.Առանձնացրո’ւ և կողք կողք գրի’ր հոմանիշ բառերի 6 զույգ (երկու բառ ավելորդ է):
ա) Ալեզարդ, գագաթ, վիթխարի, ազդ, կռնատ, անվախ, ճերմակահեր, գեր, հայտարարություն, թևատ, մեծ, բազուկ, քաջ, կատար:


ալեզարդ – ճերմակահեր

վիթխարի- մեծ

գագաթ կատար

անվաղճ- քաջ

կռնատ – թևատ

ճերմակհեր – ալեզրդ

ազդ – հայտարարուցյուն

ավելորդ, բասզուկ, գեր
բ) Արեգակ, կապույտ, հսկա, թագուհի, տարաժամ, արփի, բացատ, ժամանց, դշխուհի, լուրթ, ուշ, վերջալույս, ահագին:

արեգակ -արփի

դշխուհի – թագուհի

կապույտ – լուրթ

հսկա – ահագին

տարաժամ – ուշ

13. Տեքստի ընդգծված բառերը փոխարինի’ր հոմանիշներով:

Արդար վճիռ

Բաբելացի մի հայտնի վաճառական մահացել էր Հնդկաստանում: Աղջկան ամուսնացնելուց հետո նա, իր կարողությունը բաժանելով երկու հավասար մասերի, ժառանգություն էր թողել երկու որդիներին: Բացի դրանից, նա երեսուն հազար ոսկի նվեր էր թողել այն որդուն, որին կհաջողվեր ապացուցել, որ ինքն ավելի է սիրում հորը: Ավագ որդին հոր պատվին մի հուշարձան կառուցեց, իսկ երկրորդ որդին իր ստացած ժառանգության մի մասն քրոջ օժիտին ավելացրեց: Բոլորն այն կարծիքին էին, որ ավագ որդին է հորը ավելի շատ սիրում, մինչդեռ կրտսերը քրոջն է սիրում: Ուստի միաբերան պնդում էին, որ այդ երեսուն հազարը պիտի ավագ որդուն հատկացվի:
Անաչառ մի դատավոր երկուսին էլ իր մոտ կանչեց և առանձին-առանձին զրուցեց նրանց հետ: Ավագ եղբորը նա ասաց.
-Ձեր հայրը ամենևին էլ չի մեռել. նա իր վերջին հիվանդությունից բուժվել է և վերադառնում է Բաբելոն:
— Օրհնյալ լինի Աստված, — պատասխանեց երիտասարդը,- բայց այդ հուշարձանը ինձ վրա շատ թանկ նստեց:
Դատավորը նույն բանը նաև կրտսեր եղբորն ասաց.
-Օրհնյալ լինի Աստված,- ասաց կրտսերը,- ես իմ ողջ ունեցվածքը հորս կվերադարձնեմ, բայց ես կուզենայի, որ իմ տվածը թողներ քրոջս:
— Դուք ոչինչ չեք վերադարձնի,- ասաց դատավորը,- ավելին, դուք ևս երեսուն հազար ոսկի կստանաք, որովհետև ձեր հորը բոլորից շատ եք սիրում:

Ամբողջ թվերի հանումը

Մենք արդեն գիտենք, թե ինչպես են գումարում ամբողջ թվերը: Ի՞սկ ինչպես է կատարվում ամբողջ թվերի հանումը:

Կատարենք հետևյալ հանումը՝ 3−7

Այս թվերի տարբերությունն այն թիվն է, որին +7 գումարելով, ստանում ենք 3: Դա −4 թիվն է, քանի որ −4+7=3

Ուրեմն, կարող ենք գրել՝ (+3)−(+7)=3+(−7)=−4

Պարզվեց, որ 3-ից 7 հանելու համար պետք է 3-ին գումարել −7

Նույն կերպ՝ (−5)−(−3)=−5+3=−2

Այս օրինաչափությունը ճիշտ է ցանկացած երկու ամբողջ թվերի համար, ուստի՝

Մի ամբողջ թվից մեկ ուրիշ ամբողջ թիվ հանելու համար պետք է նվազելիին գումարել հանելիի հակադիր թիվը:

Դիտարկենք այլ օրինակներ:

Օրինակ

(+12)−(+9)=(+12)+(−9)=+3

(−11)−(−7)=(−11)+(+7)=−4

Առաջադրանքներ․

1)Կատարե՛ք հանում․

ա) 34–(–7)= +41

բ) 101 – (–8)=+109

գ) 29 – (–11)=+ 40

դ) –70 – (–14)=– 56

ե) –48–(–25)= – 23

զ) –17 – (–34)= +17

է) –52 – (–2)=-50

ը) 82 – (–3)= – 79

2)Գտե՛ք արտահայտության արժեքը.

ա) (35 – 17) – 20, = -2

բ) (–43 – 14) – 32, = –89

գ) (–74 + 27) – 15, = -62

դ) (29 – 64) + 23,= +57

ե) (–30 – 21) + 56, = +5

զ) (81 – 45) – 60, = – 24

է) (–39 –21) + 11, = – 47

ը) (16 – 33) – 50, = – 67

թ) (–18 + 6) – 39,  = -51

3) Գտե՛ք և համեմատե՛ք արտահայտությունների արժեքները.

ա) 8 – 3 > 3 – 8,

բ) (–7) – 4 < 4 – (–7),

գ) –25 – (–3) < –3 – (–25),

դ) 6 – (–2) = (–2) – 6։

4.Ի՞նչ թիվ պետք է գրել աստղանիշի փոխարեն, որպեսզի հավասարություն ստացվի

a) 2 – 8 = –6, 

b) -22+ 25 = –3,

c) -3 + 9 = 6,

d) 0 – (-7) = 7,

e) -15 + 14 = –1,

f) 19 – 11= 8,

5.Գնել են պարտերի և օթյակի 12-ական տոմսեր։ Բոլոր տոմսերի համար վճարել են 36000 դրամ։ Ի՞նչ արժե պարտերի տոմսը, եթե այն օթյակի տոմսից 1000 դրամով թանկ է։

12 x 2 = 24

12 x 1000 = 12000

36000 – 12000 =24000

24000 : 24 = 1000

1000 + 1000 = 2000

6.Սուզանավի խորաչափը ցույց էր տալիս ծովի մակերևույթից 145 մ խորություն (–145 մ)։ Որոշ ժամանակ անց խորաչափի ցուցմունքը դարձավ –173 մ։ Ինչքա՞ն էր սուզանավի ընթացքի նախկին և նոր խորությունների տարբերությունը։

173-145 = 28

7.Ջրավազանում կար 3200 լիտր ջուր։ Այգին ջրելու համար օգտագործվեց դրա 5/8 մասը։ Քանի՞ լիտր ջուր մնաց ջրավազանում

3200 : 5 = 640

8.Միմյանցից 450կմ հեռավորությամբ երկու վայրերից միաժամանակ իրար ընդառաջ դուրս եկան երկու ավտոմեքենա և հանդիպեցին 3ժ հետո։ Դրանցից մեկի արագությունը 80կմ/ժ էր։ Հաշվի՛ր մյուսի արագությունը։ 

9.Մանեն գրքի մի էջը կարդում է 4 րոպեում։ Որքա՞ն ժամանակ է նրան հարկավոր գրքի 50 էջը կարդալու համար, եթե նա գրքի էջերը կարդում է նույն արագությամբ, յուրաքանչյուր 10 էջից հետո կատարելով 40 րոպե ընդմիջում :